Het polderdistrict

In 1882 nam het bestuur van het Polderdistrict Herwen, Aerdt en Pannerden het besluit een stoomgemaal te bouwen aan de Deukerdijk. Het gemaal zou onder andere moeten worden gefinancierd met een lening van f 70.000,–., een enorme last voor de kleine Drie Dorpenpolder.
Het polderdistrict liet het bureau Van Hasselt en de Koning in 1883 twee stoommachines bij de Engelse firma Gwynne en twee pompen bij het eveneens Engelse Allen bestellen. Gebr. Stork en Co te Hengelo was aannemer van het project.

Stoomgemaalgebouw

De machines moesten worden geplaatst in het stoomgemaalgebouw. Dat werd eveneens dat jaar gebouwd. Het stoomgemaal was gereed in 1884. (Met 87 P.K. (Waterplaag 34))
Omdat Stork niet aan zijn verplichtingen kon voldoen moest dat bedrijf gedurende acht jaren het onderhoud van het gemaal voor zijn rekening nemen. Dat was een meevaller voor het polderdistrict, dat toch al nauwelijks wist hoe men het gemaal moest bekostigen.
Eerst leverde Stork een machinist, maar in 1892 zegde de dijkgraaf toe zelf een machinist voor de bediening van het gemaal op te zullen leiden. Het werd Frans Bach. De familie Bach zou tot de buiten gebruik stelling van het gemaal machinist van het gemaal blijven.
De ene stoommachine functioneerde tot 1916 en de andere tot 1923. De stoommachines werden vervangen door elektrische pompen. Het stoomgemaal werd daarna verbouwd tot woning, uiteraard voor de familie Bach.
1970 werd het gemaal geheel buiten gebruik gesteld. Het nieuwe dieselgemaal Kandia nam alle functies over.
De uitwateringssluis is gebouwd in 1803. In 1990 werd het gemaal gerestaureerd.
Tot eind 2011 werd het gemaal bewoond door de gebroeders Albertus Nicolaas Bach (geb. 6 december 1925 te Pannerden) en Wilhelmus Arnoldus Bach (geb. 19 januari 1929 te Pannerden). Deze hadden sinds 5 juni 1996 (notariële akte) het beperkt recht van gebruik en bewoning.

Restauratie

In augustus 2015 is er begonnen met de restauratie van het Gemaalcomplex. Waterschap Rijn en IJssel heeft het voormalig ketelhuis en de schuur gerestaureerd, waarbij waardevolle elementen in het interieur en exterieur zoveel mogelijk behouden zijn gebleven. Ook is de schoorsteen in moderne kunstvorm (18 meter hoog) teruggebracht. De afwerking en inrichting van het interieur en de tuin zijn in overleg met de exploitant gebeurd. De ingrijpende restauratie heeft ervoor gezorgd dat het cultuurhistorisch monument uit 1884 behouden blijft en een nieuwe functie krijgt voor het publiek.
In april 2016 was de restauratie van het Oude Rijngemaal afgerond.
Gemeente Rijnwaarden heeft de herbestemming voor haar rekening genomen. Het ketelhuis wordt in gebruik genomen als horecagelegenheid door de exploitant, mevrouw Petra Rutting. De schuur is ingericht als ‘Artist in Residence’, Bed & Breakfast en atelier. De machinekamer dient als educatieve ruimte en museum.
Het gemaal is een gemeentelijk monument.

(bron: archief Waterschap Rijn en IJssel, http://watererfgoed.wrij.nl/gemaal-oude-rijn-pannerden)